Kay wata papaqa sumaq, chaparastapuni puqun

14/03/2026

Suplementos especiales

“Diciembre paraqa chawpi paraña niq kanku, kay wata qhipata para qallarin”

Juana Quintana, comunidad Chillavi, Regional Cocapata, nirqa: “Kay wata kusalla kachkan i, papa kusallata puquykusqa, mana pisichu ni imachu. Qayna watamanta nisqa tumpawan yapasqa, qayna wata pisilla karqa, chikchi paras karqa, qhasa ima, pisi karqa, murmu murmulla papapis, kay wata mana kanchu chikchi para ni qhasa.

Chantá mana tiemponpichu paran, qhipa paran, ancha qhipatapuni, diciembre chaytaña paran. Ñawpa runasqa niq kanku, diciembre killaqa chawpi paraña nispa, navidad tiempo chawpi paraña niq kasqanku, kay wata mana jinachu qhipata paraqa qallarin”.

“Cambiasqa tiempopi paran”

Víctor Quintana, comunidad Chillavi, nirqa: “Kachkallan papa, qayna watamanta nisqari tumpawan achkita, allinsitunta puquchkan. Parapis maychus chaylla, cambiasqa tiempopi paran, tarpuykusqatawan mana chay patanman paraykunchu, uchhikasllañataña paramuchkan. Ch’aki wata jina kanantapuni kachkarqa, qhuchispis jina kachkarqa. Chillavipi puqun tukuy ima avena, trigo, cebadapis, kinuwapis puqullanpuni. Mana tiemponpi paraspaqa fallaparin”.

“Kay wata sumaqta papaqa puqun, chaparastapuni uqhariyku”

Feliciano Huanaco C., Chillavi: “Kunan wata kusa papaqa, chaparastapuni uqhariyku, legal papaqa, tiempoman jina tarpurina chaylla, septiembre killapi tarpurirqani ñawpa tarpuy nisqa, chayrayku sumaqta papata uqharisani, tiempo acompañarisawayku kusisqalla kasani. Qayna wata pisita cosechakuyku, para chinkarparin, qhasa chayamun chayrayku fracasarparin, mikhunallpaq karqa, vendenapaq manapuni karqachu, kunan wata venderisayku papastaqa”.

“Kay wata paritas qhiparin”

Basilio Ríos (59 años), comunidad Cóndor Huta, nin: “Kaq wata cosechasqa maychus chaylla. Ñawpaq watapiqa aswan pisi karqa. Kay wataqa paritas qhiparin. Kaypiqa tukuy ima churasqa puqun, cebolla, zanahoria, tomate imaqa carpa solarpi puqun. Chaymanta churallaykutaq uqa, papalisa jinapis kunan wata mana churarqaykuchu”.

Más publicaciones

Elecciones Generales 2020: «AMAÑA PANTAYKUNA KANMANCHU» (pdf)

CENDA / 9 de Noviembre de 2020. Control social y DEFENSA de DERECHOS es tarea de todos: Días previos a la...

Leer más 14/03/2026
“Allqamari papa tarpusaptinchik tiyaykamun chayqa, mana puqunchu” (Norte Potosí)

TIEMPO QHAWARIY  Región Norte Potosí: Kay Norte Potosí comunidadespi tiyan may chhika warmi runas,...

Leer más 14/03/2026
RRHH: Vigilancia Ambiental y Monitoreo Comunitario del Agua

En los últimos 10 años, la sobre explotación de recursos naturales, la apuesta...

Leer más 14/03/2026
Suplemento Campaña en contra de los transgénicos

Con el objetivo de reflexionar sobre la problemática y políticas agropecuarias a nivel nacional...

Leer más 14/03/2026
COLUMNA: Comunidades agrícolas y la predicción climática

ANÁLISIS: Las familias de las comunidades campesinas han desarrollado saberes orales que son manejados y...

Leer más 14/03/2026
“Tarku qhipata t’ikan, para qhipakama kanqa”: PREDICCIÓN CLIMÁTICA (Conosur)

PREDICCIÓN DEL TIEMPO CICLO AGRÍCOLA 2019-2020 (Región Conosur de Cochabamba) Periódico “Conosur...

Leer más 14/03/2026

Fermín Visite nuestra pagina web anterior
Fermín