Yachayninchikta Kallpachaspa: “WATHIYA RUWARIKUNA, UQHARIY TIEMPOPI”

Periódico “Conosur Ñawpaqman” Norte Potosikama chimparirqa, yacharinapaq, qhawarinapaq, imaynatataq wathiya ruwakun, ima puquykunamantataq wathiyaspa kanku.

Wathiyata cosecha qallariymanta, cosecha tukukunankama ruwarikunku. Mayo killamanta, agostokama wathiyanku, kay puquykunamanta; papa, chhuclu, habas, oqa, iscariote. Campopiqa puquchisqankuta mikhunku.

AJINATA RUWARINCHIK WATHIYATAQA:

UK. Tantaykuna uk q´ipi llant´ata.

ISKAY. K’urpata, manachayri rumita tantamuna, jatunpaqchu, juch´uypaqchu, chayman jina.

KIMSA. Qallarina hornota ruwayta, ñawpata thaqsita ruwana, muruq´u wasipaq jinata, muyuta punkuntinta pirqana, wiñachina k’urpawan, rumiwan pirqaspa, chaymanta tukuchina. Pirqanallapuni puntanpi juch´uyyachinakama tukuchinapaq.

TAWA. Chaymanta horno ñapis tukusqaña kaqtinri. Inqhanapaq jap´ichina ichhuwan, llant´awan ninata, chaymanta nina ñapis jap´isqaña kaqtin, inqhana llant’awan hornota pukita parinankama.

PHICHQA. Puquykunata wakichina, munaspaqa t’aqa t’aqata, manachayri piqtuta, chayqa sapa ukmanta.

SUQTA. Chaymanta horno pariña kaptin, puquykunata winaykuna, ñawpata iscariote, qhipanta papa patanpitaq chhuqllu, patanpi habas, patanpi uqa.

QANCHIS. Chaymanta hornota allillawan urmaykuchina, horno k’urpamanta kaqtin rumiwan takakipana, chay tukuy ima churasqata ama ñut´ukunanpaq jina, sumaqta jallp’awan qhataykuna, mana saman lluqsinanpaq; ajinata saqina chayanankama. Rumimanta horno kaptinri alliwan urmachiytawan, q´umir sach´awan patampi qhataykuna, chaymantaq patanman jallp´awan allinsitunta p’anpaykuna, mana samana lluqsinampaq.

PUSAQ. Chaymanta, wathiya chayananta, suyana tawa chunka phichqayuq chininitallata (45 minutos).

Ajinamanta wathiya ruwaytapis yacharinchiq, kay Norte Potosí chiqakuqmantapacha, provincia Chayanta, Pocoata comunidad Suki. Chaqra patapi tiyakuyqa may ancha sumaq, ajinata wathiyata mikhukuspa chhaqra puquy pachapiqa kawsakuyku.

Kay qillqasqa Periódico Conosur Ñawpaqman Nº 177 (Noviembre, Diciembre 2020 wata)

Kayta apachimun: Elsa Calani Ramos-UNSXX.

Allinchan qhichwa qillqasqata: Julia Román M.

Jr.