“Yachaqkunamanta Wawakunaman chayanan tiyan”

14/03/2026

Conosur Ñawpaqman

Comunidades indígena originaria campesinaspi may chhika yachay tiyan, CENDA institución may unay watakunamantaña chaqra llank’aqkunawan waturin Tiempo Qhawaymanta.  Kay kimsa wata 2018, 2019, 2020 aswan k’iskimanta kay tiempo qhaway yachayta kallpacharirqayku, chaypaq proyecto JOA-CAFOD yanaparimurqa. 

 T’UKURINAPAQ: “Tiempo qhaway yachayqa llawch’iyapuyta munachkan, machu runallaña tiempota purichichkan, waynuchukunaqa manaña uyariytapis munankuchu, paykunapta umankuqa waqpiña”.

 

DSC09197

 

Comunidades indígena originaria campesinaspi may chhika yachay tiyan, CENDA institución may unay watakunamantaña chaqra llank’aqkunawan waturin Tiempo Qhawaymanta.  Kay kimsa wata 2018, 2019, 2020 aswan k’iskimanta kay tiempo qhaway yachayta kallpacharirqayku, chaypaq proyecto JOA-CAFOD yanaparimurqa.

Aswanta llank’akurqa iskay subcentralespi Chillavi, Muñoz Cueva (Norte Ayopaya). Pasaq 28 p’unchay, febrero killa subcentral Chillavipi, chimpaykamurqanku tiempo qhawaqkuna, qhari, warmi, wawakuna yachariyta munaspa. Imayna kachkan kay tiempo qhaway yachayninku?.

 

CÑ 178 mujeres P5

 

Organización sindical sinchi kanan tiyan, organización sindical llawch’iyapun chayqa, comunidadpi tukuy ima ruway llawch’iyapullantaq, yachayninchikpis llawch’iyapun.  

 

Kimsa wata llank’aypi kay jatun qutuchakuykuna ruwakurqa:

– Primer Encuentro de Predictores “Yachayninchikta kallpachaspa” sutiwan. Cóndor Huta comunidadpi Municipio Cocapata – Norte de Ayopaya. Karqanku tiempo qhawaqkuna Cono Sur chiqamanta, zona andina chiqamanta, Norte Potosí chiqamanta ima.

– Segundo Encuentro de Predictores “Yachayninchikwan Tiempo Ujinayasqanmanta jark’akunapaq”. Comunidad Paredores – Municipio Vacas, Provincia Arani.

– Kimsa conversatorios internetpi kay coronavirus unquy jawa. Kaypi karqanku tiempo qhawaqkuna Cono Sur chiqamanta, zona andina chiqamanta, Norte Potosí, La Pazmanta, Oruromanta. Fundación VIDA, PROSUCO, Fundación Machaqa Amawta, CEPA, AGRUCO, CENDA.

– Yachay Wasikunawan tiempo qhaway yachayta llank’arillarqaykutaq, qutucharikuspa machuruna wawakunawan, yachachiqkunawan ima.

 

Indicadores: Señas phuyu, rumi, atuq aswanta qhawaq kasqanku

 

CÑ 178 barras P5

Qanchis chunka (70) señas (indicadores) qhawaq kasqanku, kaypi churamuyku mayqin señastataq Norte Potosipi,

Conosurpi, zona andinapi aswanta qhawanku.

 

2020 wata: Señasta QHAWARISQANKU, junt’akusqa (Norte Ayopayapi)

 

CÑ 178 cuadro pág. 5

 

RESULTADOS

 

  • La predicción del tiempo basada en señas, indicadores está en plena vigencia.
  • Es importante fortalecer la organización sindical en las comunidades para que en las reuniones orgánicas hablen de temas productivos, no solo políticos.
  •  Es importante realizar la transmisión de saberes entre generaciones.
  • Los profesores de las Unidades Educativas deben enseñar nuestros conocimientos, la comunidad y autoridades exigir que sean parte de los contenidos.
  • Impulsar la formación de líderes no solo en lo político sino en la transmisión de conocimientos.
  • Exigir que nuestras autoridades gestionen que los saberes ancestrales (Predicción del Tiempo) se conviertan en leyes y mandatos para acatar.
  • Los precios de nuestros productos no tienen valor en el mercado, aunque sea buen año, no ganamos nada. Exigimos al gobierno la no importación de productos.
  • Nuestras semillas nativas están siendo arrinconadas, y se van imponiendo las semillas certificadas, no debemos permitir, debemos exigir que nuestras semillas estén en nuestras manos.
  • Nuestros conocimientos deben estar como mandatos en las resoluciones de Congresos, Ampliados. No solo escribir resoluciones para ocupar cargos políticos, sino escribir sobre nuestros saberes y conocimientos.

 

Jr.

Más publicaciones

CÑ Nº 182: ¿Cambio Climático Kankarpawasun! (PDF)

ÑAWIRIYCHIK: Año 39, Periódico Bilingüe "Conosur Ñawpaqman" Número 182 - Agosto 2022, medio de...

Leer más 14/03/2026
Yachayninchikta kallpachana: Yachaykunata uqharikapuna CÑ 181

QHICHWA QALLUMANTA: 21, 22 p’unchay tarpuy killapi jamawt’akuna qutucharikurqanku, Jamawt`a Kunawan Iskay...

Leer más 14/03/2026
CÑ Nº 181: Yaku pisiyachkallampuni – Las mujeres somos agua (PDF)

ÑAWIRIYCHIK: Año 38, Periódico Bilingüe "Conosur Ñawpaqman" Número 181 - Diciembre 2021,...

Leer más 14/03/2026
TRANSGÉNICOS ¿Qué intereses se protegen?

El pasado 23 de mayo, el gobierno de Luis Arce emitió el Decreto de abrogación de los decretos promulgados...

Leer más 14/03/2026
Naciones y Pueblos Indígenas en lucha permanente por el autogobierno

El proceso de descentralización en Bolivia a través de la implementación de las Autonomías...

Leer más 14/03/2026
Comunidades: VULNERABLES frente al ingreso de AGROQUÍMICOS

Bolivia cuna de una gran agrobiodiversidad que garantiza la seguridad alimentaria local, se ve cada vez más...

Leer más 14/03/2026

Fermín Visite nuestra pagina web anterior
Fermín