Intercambio de experiencias: “Bolivia-Guatemala uk yuyayllawan thaskinku”

14/03/2026

Conosur Ñawpaqman

Suyus Bolivia-Guatemala Tawa kaq Intercambio Experienciasta ruwarirqanku, proyecto “Comunidades indígenas quechuas y mayas trabajando por el desarrollo humano y la resiliencia en el contexto del cambio climático”, CAFOD/JOA yanapanwan, pasaq abril killa 2021 wata. “Pueblos indigenasqa uklla kanchik, uk yuyaylla, uk llawarlla, Boliviapi, Guatemala suyupi, kawsayninchikqa kikillan” nirqanku. 

KAWSAYNINCHIKTA KALLAPACHANA

 

G U A T E M A L A:

 

CÑ 179 Vivero comunal Guatemala PSCVP

 

 

Institución sutin Pastoral Social Cáritas de Vera Paz. Pueblos Indígenaspaq derechosninkurayku llank’ariyku. Municipio Chisec, departamento Alta Vera Paz, chunka comunidadespi cambio climático ñak’arichichkan, ch’aki wataswan, sinchi para watas.

 

Llank’ariyku qanchis yankunapi: Certeza jurídica de tierras, producción agroecológica, seguridad alimentaria y nutricioal, producción pecuaria, comercialización, promoción de ahorro ycrédito comunitaria, empoderamiento, autogestión comunitaria. Llank’akurqa comunidadeswan, qhari, warmi, wawakunawan.

 

KAYKUNA JUNT’AKURQA:

 

UK, PRODUCCIÓN: Imaynata puquchina mikhunata, tiempo cambiasqa kasqanwan mana ñak’arinapaq. Huertos verticales ruwakun, sinchi para kaptin, mana yakus mikhunata apakapunchu.

 

Wami runata kallpachayku, ñapis presidentas, actas, tesoreras kankuña organizacionesninkupi.

 

ISKAY, AGROFORESTERÍA: Sach’asta uywachkanku, urqus monteyananpaq, ajinapi sach’as parata waqyananpaq, manaña ch’aki watas kananpaq. Sach’as qullqita jallch’an, qhipaman sach’asta ranqhaspa familias kawsanankupaq.

 

– Viveros comunalespi sach’asta uywanku, urquspi tarpumunku, chaywan juturis jark’akun, contaminación pisiyan, chayta ruwasqankumantataq gobierno qullqipi kutichipun. Kay sach’asta churanku Cahoba, Cedro, Mara, Rosul, Santa María, Ochiote, Pimienta Gorda, Pimienta Negra waliq preciopi ranqhanku.

 

Chay qullqiwan kawsarqanku pasaq 2020 wata Covid.19 unquy kasaptin. 182 HA montes kutirichkan, 200 toneladas por año de carbono que se captura, cambio climático pisiyananpaq.

 

CÑ 179 Mujer guatemala riega viveroPSCVP

 

Qhari, warmi comunidadpi puquyninkumanta tukuy imitata ruwaspa ranqhamunku, nuqaykutaq yanapayku qhatusta mask’aspa.

 

KIMSA, INTERCAMBIOS: Intercambios de Experiencias, yachaqanapaq Boliviapi, Guatemalapi kawsaqkunapta, chayman jina kawsayninchikta allinyachinapaq. Ñawpa yachaykunata kallpachanapaq karqa, machusmanta waynuchusman saqinapaq.

 

KAWSAYNINCHIKTA KALLAPACHANA

 

B O L I V I A:

 

CÑ 179 Delegación Ayopaya

 

Centro de Comunicación y Desarrollo Andino Cochabamba (CENDA) llank’arqa. Iskay subcentralespi: Chillavi, Muñoz Cueva kanku suqta comunidades, municipio Cocapata Provincia Ayopaya, Cochabamba.

 

Llank’arirqayku kay yankunapi: Qhari Warmiq derechosninku respetasqa kananpaq, yachayninkuta kallpachaspa, agrobiodiversidadta kallpachaspa kawsanapaq, tiempo ujinayasqanta imaynamanta muchunapaq.

 

KAYKUNA JUNT’AKURQA:

 

UK, YACHAYKUNATA KALLPACHASPA: Comunidadpi yachaykunata kallpachana, chayman jina kawsanapaq, tiempo ujinayasqanmanta jark’akunapaq.

 

– Tiempo qhawariy yachayta kallpachakurqa, yachaqkunata tinkurichirqayku, wawakunawan ima, 70 señas tarirqayku, phuyus, rumi, atuq, rit’i, muña, ch’askas waqkuna ima, iskay chunka aswan predictores.

 

ISKAY, PUQUYKUNAMANTA: Kallpachana jallp’a puquchiy yachasqankuta, waq laya puquykunata tarpuna, mikhunaman yaparinapaq. Huertos comunidadespi, yachaywasikunapi ima apaykachakurqa. Suqta yachay wasikunapi, 127 wawakuna llank’arirqanku, yachachiqkunawan, q’umirkunata tarpurqanku mikhunankupaq, wawakunapis huertospi yachakuyninkuta aswan mat’ikurqa, yacharqanku jallp’a imaynatachus llank’akun.

 

– Tarpukullarqataq tarwi, habas, arvejas jallp’ata misk’ichanapaq, mana papallatapuni watan watan tarpunankupaq Mikhuykuna aswan misk’i, tukuy laya kananpaq.

 

Ferias agrobiodiversidadmanta ruwakullarqataq, mujuta purichinapaq, Cinthia Luna Santos kimsa chunka (30) chhalakuta papa mujumanta ruwarqa, ajinapi familianpi tukuy laya papas kananpaq.

 

CÑ 179 Diversificar Ayopaya CENDA

 

KIMSA, PAPA MUJUMANTA: Mak’unkumanta mujuta urqhusallankupuni, muju aswan kallpayuq kananpaq. Registro Comunitario Mujumanta, Acta Librospi mujuspaq sutisninta churachkayku, chay muju comunidadpaq makinpi kananpaq.

 

Atículo en el CÑ 179, 2021

 

Jr

 

Más publicaciones

CÑ Nº 182: ¿Cambio Climático Kankarpawasun! (PDF)

ÑAWIRIYCHIK: Año 39, Periódico Bilingüe "Conosur Ñawpaqman" Número 182 - Agosto 2022, medio de...

Leer más 14/03/2026
Yachayninchikta kallpachana: Yachaykunata uqharikapuna CÑ 181

QHICHWA QALLUMANTA: 21, 22 p’unchay tarpuy killapi jamawt’akuna qutucharikurqanku, Jamawt`a Kunawan Iskay...

Leer más 14/03/2026
CÑ Nº 181: Yaku pisiyachkallampuni – Las mujeres somos agua (PDF)

ÑAWIRIYCHIK: Año 38, Periódico Bilingüe "Conosur Ñawpaqman" Número 181 - Diciembre 2021,...

Leer más 14/03/2026
TRANSGÉNICOS ¿Qué intereses se protegen?

El pasado 23 de mayo, el gobierno de Luis Arce emitió el Decreto de abrogación de los decretos promulgados...

Leer más 14/03/2026
Naciones y Pueblos Indígenas en lucha permanente por el autogobierno

El proceso de descentralización en Bolivia a través de la implementación de las Autonomías...

Leer más 14/03/2026
Comunidades: VULNERABLES frente al ingreso de AGROQUÍMICOS

Bolivia cuna de una gran agrobiodiversidad que garantiza la seguridad alimentaria local, se ve cada vez más...

Leer más 14/03/2026

Fermín Visite nuestra pagina web anterior
Fermín